In het jaar 1999 zijn er weer de gebruikelijke activiteiten. Allereerst natuurlijk deze orgelagenda en de VOORJAARSEXCURSIE die ons dit keer naar een streek voert waarvan het historische orgelbezit niet zo bekend is. Immers, historische orgels vindt men vooral daar, waar vroeger een zekere mate van welvaart was. In Friesland dus vooral in de kleistreek en de steden. Maar in de hoofdplaats van Weststellingwerf, Wolvega, bouwde Müller-leerling Johann Michael Schwartsburg (1696-1748) in 1733 een prachtig nieuw instrument dat nog steeds getuigt van zijn vakmanschap.
In de doopsgezinde kerk staat een kleinood dat de orgelmakers Van Dam in 1902 plaatsten en dat nog geheel in originele staat bewaard is gebleven. In deze aan natuurschoon zo rijke streek liggen, slechts enkele kilometers van elkaar verwijderd, de dorpen Nijeholtpade en Oldeholtpade. In het hervormde kerkje van eerstgenoemd dorp bouwde de schoonzoon en opvolger van orgelmaker Willem Hardorff, J.F. Kruse, in 1883 zijn eerste instrument. Een 'eersteling' die er zijn mag. Het is in originele staat bewaard gebleven en in 1996 gerestaureerd. In de kerk van Oldeholtpade bevindt zich een bijzonder orgel, waarover elders in deze krant meer. Het orgel van Oldeholtpade is het grootste bewaard gebleven historische huisorgel van ons land. Het is in de jaren 1972/73 schitterend gerestaureerd door Bakker & Timmenga te Leeuwarden, maar moest toen weer verdwijnen achter het Gabry-front. Vorig jaar is het instrument door dezelfde orgelmakers hersteld en beneden in de kerk geplaatst waar het nu in volle glorie is te bewonderen.

Na de succesvolle excursie van vorig jaar organiseert onze stichting ook dit jaar weer een driedaagse orgelreis.
Net als in 1998 staat ook deze reis onder leiding van Jan Jongepier en Theo Jellema. Het motto van deze excursie luidt:
Hoogtepunten uit het oeuvre van de orgelmakers Van Dam. Per luxe touringcar worden bezoeken gebracht aan een dertiental kerken en orgels. De reis begint en eindigt bij het NS station Heerenveen. Daar is ook een goede parkeergelegenheid voor auto's (P&R).
De start is op donderdag 19 augustus.
Na het vertrek van het station Heerenveen brengt de bus ons naar het karakteristieke dorp Aldeboarn (Oldeboorn) waar Lambertus van Dam in 1779 zijn eerste nieuwe orgel bouwde. Hierna vertrekken we naar Grou (Grouw). Dit dorp is nu vooral bekend door de watersport. Midden in het dorp staat de hervormde St. Piter-kerk met zijn forse zadeldaktoren. In 1852 bouwden de Gebr. Van Dam een groot orgel (2 klavieren en een vrij pedaal) op de scheiding van koor en schip. Na de lunch bezoeken we het piepkleine dorp Idaerd (Idaard). In het kerkje van dit dorp werd in 1806 een fraai instrument opgeleverd dat eruit moet hebben gezien als een rugwerk zoals dat te Aldeboarn. Er is wel eens geopperd dat Luitjen Jacob van Dam dit kleinood als een soort meesterproef heeft gemaakt omdat zijn monogram op drie plaatsen in het orgel is aangetroffen. In 1886 is het orgel vergroot tot 6 voets grootte door Bakker & Timmenga. Het laatste orgel dat deze dag bezocht wordt is het instrument van de hervormde kerk te Wirdum, een dorp zo'n 6 km ten zuiden van Leeuwarden. Van 1788-1790 vernieuwde Lambertus van Dam het orgel dat Harmens Jansz. een eeuw daarvoor had gebouwd voor deze forse kerk. In 1873 vernieuwde Willem Hardorff op zijn beurt dit fraaie instrument. Voor alle vier orgels die deze dag bezocht worden, geldt dat ze de afgelopen jaren zijn gerestaureerd door de orgelmakers Bakker & Timmenga te Leeuwarden. Hierna vertrekt de bus naar Leeuwarden waar wordt overnacht.

De tweede dag, vrijdag 20 augustus,. gaat de reis naar 'de bouwhoek', het gebied met zijn trotse boerderijen en vruchtbare akkers. De kerk van het dorp Ternaard bezit een zeer fraai interieur. Hoogtepunt is wel de orgelkas die meubelmaker Jacob Cornelisz maakte voor het instrument van de gebroeders Arnold en Tobias Bader rond 1660. In 1864 verdween het binnenwerk van Bader om plaats te maken voor een nieuwe van L. van Dam en Zonen.
Enkele kilometers ten oosten van Ternaard ligt Engwierum. Het interieur van dit kerkje is enige jaren geleden geheel gerestaureerd waarbij ook de geloogde preekstoel weer van een kleur werd voorzien. In 1823 kregen de broers Luitjen Jacob en Jacob van Dam de opdracht om een orgel voor dit kerkgebouw te maken. Het werd een sierlijk instrument met voorkantbespeling. Net als in 1998 wordt er weer op de sluis van Dokkumer Nieuwe Zijlen geluncht. Daarna volgt er een rit door het mooie noorden van onze provincie. In Blije (Blija) bouwden de Van Dams in 1870 een prachtig orgel dat nog gaaf bewaard is gebleven. Vijf autominuten verder ligt Ferwert (Ferwerd) waar we nu eens niet naar de hervormde kerk gaan maar naar de gereformeerde. In 1921 werd door het bedrijf van Van Dam dat toen geleid werd door Pieter een orgel voor dit kerkgebouw vervaardigd. Later is het door Bakker & Timmenga met een 2e klavier vergroot.

Stiens, de hoofdplaats van de gemeente Leeuwarderadeel, bezit een grote kerk met forse toren. In 1830 vernieuwden L.J. en J. van Dam het toenmalige orgel en vergrootten het tot een orgel bestaande uit hoofdwerk en rugwerk. Het instrument bezit nog tamelijk veel pijpwerk van oudere datum. Tot besluit van deze dag voert de reis ons door de vruchtbare streek van Het Bildt langs dorpen met prachtige namen als Vrouwenparochie, St.Anna-parochie en St.Jacobiparochie naar één van de mooiste van de Friese elf steden, n.l. Franeker. Hoewel de kerk gedeeltelijk in restauratie is, is het toch mogelijk het grote Van Dam orgel te bezoeken dat dateert uit 1842 en nog veel oud pijpwerk bevat. Door de onlangs afgesloten restauratie verkeert het instrument in perfecte staat.

Zaterdag 21 augustus. De weg die naar Lytsewierrum (Lutkewierum) voert, loopt in dit dorp dood. Het eind van de wereld?? Dat valt mee, al had de kerk zo'n kwart eeuw geleden nog geen aansluiting op het electriciteitsnet en werden de olielampen nog gebruikt bij de avonddiensten. Het Van Dam-orgel van deze kerk dateert uit 1870 en is een zeer fraai voorbeeld van orgelmakerskunst. De kerkvoogden van Heeg hadden als adviseur de Sneker organist Velds en dus heeft het door hem geadviseerde Van Dam-orgel een vriJ pedaal. Het werd gebouwd in 1860 en is goed bewaard gebleven. Langweer heeft met Heeg gemeen dat het leeft van de watersport, maar in vroeger tijd waren het dorpen waar boeren, schippers en vissers woonden. De vissers uit Heeg hadden zelfs een eigen ligplaats in Londen waar ze hun paling verkochten. In Langweer werd in 1784 door Lambertus van Dam zijn tweede instrument opgeleverd. In dit dorp werd ook zijn oudste zoon Luitjen Jacob geboren in 1783. Kassen en snijwerk werden vervaardigd door Lubbertus Bekenkamp. Het instrument van Langweer werd betaald door grietman Van Eysinga. Nadat wij dit prachtige instrument beluisterd hebben, brengt de bus ons weer naar Heerenveen zodat u per trein of auto weer huiswaarts kunt gaan.

De prijs voor deze driedaagse excursie bedraagt Fl. 275,- inclusief drie lunches en vervoer per luxe touringcar.
Organum Frisicum kan eventueel bemiddelen in het vinden van logies . Zie ook de aanmeldingsbon hieronder.

Voor de vierde keer in successie organiseert de Stichting Organum Frisicum weer een open speeldag. Dit jaar staan circa 40 orgels ter beschikking, waaruit de (amateur)organist voor een bedrag van fl. 25,- een keuze kan maken. Dit jaar staat de open speeldag een week later dan voorgaande jaren gepland en valt de open speeldag derhalve samen met de open monumentendag (OMD).
Dit is gedaan omdat veel kerkbesturen de wens hebben geuit twee vliegen in een klap te willen slaan. Veel kerken zijn geopend op OMD maar de orgels zwijgen dan vaak. Nu zorgen de deelnemers aan onze speeldag voor de muziek.

Opgave door, vóór 15 augustus, Fl. 25,- over te maken op postgiro 2377793 t.n.v: Stichting Organum Frisicum te Leeuwarden met vermelding van 'open speeldag'. Hierna kan men bellen (058 21 27 874) in week 35 voor een afspraak (30 aug. t/m 3 sept. tussen 19.00 en 21.00 uur). Dan zijn alle deelnemende kerken bekend.
Bij de definitieve indeling houdt de Stichting Organum Frisicum zich om roostertechnische redenen het recht voor in voorkomende gevallen van opgegeven voorkeur(en) af te wijken.

De gebruikelijke najaarsexcursie vindt dit jaar plaats op zaterdag 25 september en speelt zich af in het noordoosten van onze provincie. In deze mooie omgeving bezoeken we vier fraaie kerkgebouwen met interessante orgels. Begonnen wordt om 10.30 uur in de prachtige hervormde kerk van Kollum. Voorafgaand aan de excursie is vanaf 10.00 uur koffie verkrijgbaar. De grote Maartenskerk van Kollum is fraai gerestaureerd en bezit mooi meubilair. In 1841 bouwde Willem van Gruisen hier een tweeklaviersorgel met 17 stemmen. Het bezit een prachtige klank.
Na Kollum bezoeken we het romantisch gelegen dorp Oudwoude. Zoals de naam al suggereert, is dit dorp gelegen in een boomrijke omgeving. In de hervormde kerk plaatsten de orgelmakers Van Dam in 1856 een mooi éénklaviers instrument met 10 registers.
Na de lunch bezoeken we de dorpskerk van Twijzel, waar men het lang zonder een orgel heeft moeten doen. Dit heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat dit één van de armste gebieden van de provincie was. In 1909 leverden Bakker & Timmenga een instrument van 9 stemmen, dat een bezoek zeker waard is.
We besluiten onze najaarsexursie in Buitenpost, hoofdplaats van de gemeente Achtkarspelen. In de mooie hervormde kerk bouwden de orgelmakers Van Dam in 1877 een groot nieuw orgel. Waarschijnlijk hebben de kerkvoogden eerst een bezoek aan Anjum gebracht en wilden ze net zo'n orgel, want de instrumenten lijken veel op elkaar. Het orgel te Buitenpost kreeg echter pas in 1974 een vrij pedaal, toen de firma Fama & Raadgever een restauratie uitvoerde.

U kunt zich aanmelden voor deze excursie door overmaking van Fl. 15,- op postgirorekening: 2377793 t.n.v. De Stichting Organum Frisicum te Leeuwarden onder vermelding van: najaarsexcursie (N.B. Donateurs van onze stichting betalen Fl. 10,-)
Omdat per 1 juli a.s. het postbusadres van de stichting wordt opgeheven kunt u voortaan voor informatie omtrent de activiteiten van de Stichting Organum Frisicum op twee adressen informeren:
a. bij de heer A. Fahner (secretaris van het stichtingsbestuur), Eewal 60, 8911 GT te Leeuwarden. Tel: 058 - 2127874 en
b. bij mevr. J. de Vries (administratief medewerkster), Pluimzegge 6, 9269 MA Veenwouden. Tel. 0511- 476042.