ok2010menu


  Eeuwfeest Ypmaorgel in Wierum Friese Orgelkrant 2010


Anno het jaar 1910 en wel op de 9e juni vond de inwijding plaats van dit oorspronkelijk in 1838 door Dirk Sjoerd Ypma te Bolsward gebouwde orgel in de gereformeerde kerk te Wierum, zoals blijkt uit het inwijdingsbericht in de Leeuwarder Courant van 13 juni 1910: "Door de offervaardigheid harer leden daartoe in staat gesteld, kon de gereformeerde gemeente alhier een gebruikt orgel kopen. Dit werd gerestaureerd en geplaatst door onzen dorpsgenoot T. Klimstra, een selfmade man. Gisteravond is het ingewijd. Het muziekinstrument met zijn aardige front en aangenamen klank is een aanwinst voor het eenvoudige kerkgebouw en de godsdienstoefeningen, die er worden gehouden."

Bij het plaatsen van het orgel in 1909/10 heeft Klimstra een éénoctaafs aangehangen pedaal geplaatst. In 1949 is het orgel gerestaureerd door de fa. Spanjaard uit Amsterdam. Advies werd gegeven door de Gereformeerde Organistenvereniging en toezicht werd gehouden door dhr. H.K.W. Frenkel. Helaas werd de oorspronkelijke dispositie niet gehandhaafd maar ingrijpend gewijzigd. Veel pijpwerk werd omgesmolten en vervangen door nieuw materiaal. Ook werd er een frontprestant van zink geplaatst. Slechts één register, de 'Roerfluit 8' bleef origineel.

De dispositie zag er toen zo uit:

Prestant 8 vt, Roerfluit 8 vt, Quintadeen 8 vt (vanuit c-klein), Vioolprestant 8 vt discant, Octaaf 4 vt,
Gemshoorn 4 vt, Quint 3 vt, Octaaf 2 vt, Terts 1 3/5 vt, Mixtuur 3-5 sterk en Tremulant.

Het éénoctaafs aangehangen pedaaltje bleef gehandhaafd. Tevens werd een elektrische windvoorziening aangebracht. De motor (welke naar later bleek niet geschikt was voor windvoorziening van een pijporgel) werd onder de galerij in een kolenhok geplaatst, zodat steeds koude lucht naar de pijpen werd gevoerd!
Het resultaat was bedroevend. Het pijpwerk was zeer onregelmatig geïntoneerd. De mixtuur bijvoorbeeld was "hees" en de rest navenant. Door de slechte intonatie was de orgelklank erg onstabiel. Kortom, een zeer teleurstellende "restauratie". In het voorjaar van 1961 is et orgel opnieuw gerestaureerd door (wat een gelukkige greep is geweest) de orgelmaker Gebroeders Reil uit Heerde. Het orgel werd geheel gedemonteerd en opnieuw weer opgebouwd. Alle pijpwerk werd geïntoneerd, de Terts 1 3/5vt vervangen door een nieuwe Sifflet 1 vt. Een vrij pedaal (27 tonig) werd aangebracht met de registers Subbas 16 vt en Octaaf 8 vt. Ook de windmotor werd vervangen en in de orgelkast geplaatst. De orgelklank was zeer verbeterd en opgefrist.

In latere jaren (na 1970) werd de Tremulant, die door de tand des tijds was aangetast, vervangen door een nieuw exemplaar. De pedaalmechaniek werd vernieuwd en de Octaaf 2 vt (welke bestond uit cornetpijpen) werd door een nieuwe 2-voet vervangen. In het najaar van 1979 werden de volgende - van de fa. Spanjaard afkomstige - registers door de fa. Reil vervangen: de zinken frontprestant door een nieuwe Prestant 8 vt (verhouding tin - lood: 28% - 72%, naar Schnitger), de Quintadena 8 vt door een Gamba 8 vt en de Gemshoorn 4 vt door een Fluit 4 vt.

De dispositie luidt thans:

Manuaal  Prestant 8vt, Roerfluit 8vt, Gamba 8vt, Vioolprestant D 8vt, Octaaf 4vt, Fluit 4vt, Quint 3vt, Octaaf 2vt, Sifflet 1vt, Mixtuur 3-5 st.

Pedaal  Subbas 16 vt, Octaaf 8 vt

Werktuiglijke registers  Tremulant, Pedaalkoppel

Restauratie van de windlade vond plaats in het voorjaar van 1982. Het snijwerk van het front werd gerestaureerd door Mense Ruiter orgelmakers te Zuidwolde. Ook werden nieuwe zijvleugels aangebracht naar een nog aanwezige oude foto. Op de torens werden nieuwe bekroningen geplaatst en de labia's weer verguld.
Vanaf 1948 tot 1979 werd het orgel bespeeld door Einte de Jong, later opgevolgd door zijn dochter Durkje, die les kreeg van de in Fryslân bekende organist Arnold Feddema uit Damwoude. Daarvoor bespeelde Klimstra het orgel.
Ter gelegenheid van de feestelijke inwijding na de restauratie van 1988 beschreef Durkje de Jong de geschiedenis vanaf de plaatsing van het orgel in Wierum. Mede door haar bezielende enthousiasma investeerde de kleine gemeente Wierum relatief veel geld in dit orgel. Toen de gereformeerde kerkgemeente Nes-Wierum tot het besluit kwam dit kerkgebouw te verkopen, ging het afscheid nemen van vooral het orgel de leden erg aan het hart. Het was in een optimale conditie en een sieraad voor de kerk.

Het bleef gelukkig behouden voor het dorp omdat de nieuwe eigenaar (vanaf 2003), zelf een groot orgelliefhebber, het kerkgebouw volledig restaureerde en het een nieuwe openbaar toegankelijke bestemming gaf onder de naam "Museumkerk Eben-Haëzer", verwijzend naar de mooie gevelsteen uit het jaar 1875. Doorslaggevend om juist dit kerkgebouw te kopen was de aanwezigheid van het mooie orgel.

Vanaf 2004 worden er doorlopend wisselexposities georganiseerd van diverse kunstschilders en beeldhouwers. De standaardcollectie schilderijen bestaat uitsluitend uit werk van de in Noordoost Friesland bekende kunstschilder Jo Rispens (1914 - 2002) te Nes met als hoofdthema tien olieverfschilderijen "De Schepping"en een aantal ook symbolische schilderijen met als onderwerp "De Openbaring". Daarnaast worden er regelmatig concerten georganiseerd, waarin het orgel soms een belangrijke rol speelt. Ook bij het gebruik van de kerk als trouwlocatie, zowel kerkelijk als burgerlijk, komt het orgel goed van pas en zelfs bij vieringen van o.a. jubilea, reünies, kerstfeesten enz. heeft het orgel een belangrijke inbreng. Ter ere van de inwijding van het orgel honderd jaar geleden, organiseert de Museumkerk een zeer bijzonder concert, tevens première:

De Sterren van de Hemel

Een muziektheatraal concert door Wynanda Zeevaarder (zang), John Terwal (orgel) en Arno Peeters (soundscapes). In dit programma staat het Heelal centraal en vormen de 12 deeltjes uit "Tierkreis" van Karlheinz Stockhausen de rode draad. Stockhausen schreef zijn "Tierkreis" (1974) oorspronkelijk voor speeldoosjes. Later bewerkte hij deze cyclische compositie, gebaseerd op de twaalf tekens van de dierenriem, en ontstonden er verschillende kamermuziekversies van dit werk. Het is een compositie die bewust deuren open laat staan. Het kan worden gespeeld in ongeacht welke combinatie van instrumenten en op diverse manieren.

In dit programma worden de 12 deeltjes afgewisseld met teksten van Nederlandse dichters (waaronder Marsman) over het heelal, sterren en planeten door zgn. improfixen van Zeevaarder en Terwal (een improfix is een soort geleide improvisatie). De elektronische soundscapes van Arno Peeters vormen de basis voor deze improvisaties. Er wordt ook gebruik gemaakt van wetenschappelijke teksten over de sterrenkunde.
In "De Sterren van de Hemel" zal de ruimte aangepast worden qua belichting e.d. In dit concert kan men ervaren hoe het eeuwenoude instrument "kerkorgel" ingepast kan worden in hedendaagse muziek en het dus verdient gekoesterd en bewaard te blijven, om ook aan toekomstige generaties veel muziekgenot te geven.
Het concert zal plaatsvinden in de "Museumkerk Eben Haëzer", Haadstrjitte 17, Wierum, op zaterdag 18 september om 20.00 uur.

Daarnaast bestaat het voornemen ook op een wat meer officiële manier de 100-jarige aanwezigheid van het orgel in Wierum te vieren. Details van deze festiviteit zijn op het moment van verschijnen van de Friese Orgelkrant nog niet bekend, maar zullen t.z.t. nog tijdig onder de publieke aandacht worden gebracht.

Voor nadere informatie, ook over het 'hemelse' concert, raadplege men de website www.museumkerk.nl of telefonisch: J. Bijlsma, Franeker, tel. 0517 - 39 35 89.

Jacob Bijlsma   


stuur link via whatsapp stuur link via mail kopieer link naar clipboard