ok1999menu


  Open speeldag 1998 een succes Friese Orgelkrant 1999

Het is zaterdagochtend 5 september 1998. We staan om acht uur op, want we moeten straks op tijd in Ternaard zijn. We gaan vandaag met zijn tweeën op orgeltocht in het noordwesten van de provincie. We, dat zijn Guus van der Weyden, oud-collega en goede vriend uit Amsterdam, en ik. Vorig jaar hebben we voor het eerst aan de Friese open speeldag meegedaan en dat is zó goed bevallen, dat we dit jaar weer meedoen. Vorig jaar bezochten we orgels in de omgeving van Franeker en Harlingen, hu gaan we naar Ternaard, Holwerd, Westernijkerk, Rinsumageest, Blija en Ferwerd. Guus bespeelt de orgels en ik registreer. Tevens ben ik op deze manier in de gelegenheid na te gaan of alles naar tevredenheid van de plaatselijke medewerk(st)ers verloopt.

In de grauwsluier van het druilerige weer vertrekken we tegen half tien naar Ternaard, waar we nog vóór tienen bij de hervormde kerk arriveren. Als we uit de auto stappen komen de orgelklanken ons al tegemoet. Kennelijk is de plaatselijke organist, Johan Boeijenga, aan het inspelen. We voelen aan de deur en ja hoor, die gaat open. We gaan naar binnen en nemen de trap naar boven naar het orgel. We roepen 'hallo' om de organist niet te laten schrikken, want die heeft ons door zijn orgelspel vast niet binnen horen komen. We stellen ons aan elkaar voor en na enige ogenblikken zegt de organist: 'O, jij bent natuurlijk dé Sjoukema'. Inderdaad, ik ben de Sjoukema van alle telefoontjes en correspondentie ter voorbereiding van deze speeldag. Na een korte uitleg van de dispositie begint Guus te spelen en gaat Johan Boeijenga de sleutel van de deur naar de kerk bij de koster halen. De deur naar de kerk zit nog op slot en de bezoekers van vandaag moeten natuurlijk ook een blik in de mooie kerk kunnen werpen. Dan kunnen ze ook het orgelfront in zijn volle glorie bewonderen en er eventueel een foto van maken.
Onze speeltijd vliegt om. Na afloop informeren we nog even naar de relatie van de bekende organist Bernard Winsemius met Ternaard. Guus van der Weyden kent enkele personen van de familie Winsemius. Ik dacht dat Bernard Winsemius in Ternaard geboren was.
Boeijenga weet te vertellen, dat vader Winsemius met zijn gezin in de oorlog ondergedoken is geweest in Ternaard. In 1945 is Bernard inderdaad in Ternaard geboren. Als we even later op weg zijn naar Holwerd, passeren we de boerderij waar de familie Winsemius tijdens de oorlog verbleef.
Tussen twee plaatsen waar Guus het orgel bespeelt, hebben we steeds een half uur reistijd gepland. Van Ternaard naar Holwerd is maar een hanenstap, dus hebben we aan een half uur meer dan genoeg. De route naar Holwerd voert gedeeltelijk over de oude zeedijk, voor Guus als oud-docent aardrijkskunde interessant om te zien. In Holwerd moeten we nog even 'ondeugend Amsterdams' rijden om de ingang van de kerk te bereiken. In de hervormde kerk van Ternaard was ik wel eens geweest bij een orgelconcert, maar in de kerk van Holwerd nog nooit. Verder dan het vroegere voetbalveld naast de kerk, nu camping, kwam ik vroeger niet en natuurlijk passeren mijn dochter en ik elk jaar de kerk als we op de fiets onderweg zijn naar de Amelander veerboot. Maar van binnen ken ik de kerk niet en ik ben dan ook heel benieuwd naar het interieur en vooral naar het Scheuer-orgel.
Als we de hal van de kerk betreden, worden we uiterst hartelijk ontvangen. In Holwerd hebben ze beslist werk gemaakt van deze dag. Er is uitgebreid materiaal over de kerk en over het orgel verkrijgbaar en heel belangrijk, er is koffie. Mevrouw Patrouille treedt op als gastvrouw. Terwijl Guus zich naar het imposante orgel begeeft, neem ik met mevrouw Patrouille enkele organisatorische aspecten van de dag door. De hervormde gemeente raakt steeds meer ingespeeld op het toerisme en heeft deze dag dan ook wijd en zijd aangekondigd in het dorp en de directe omgeving. Als ik na een kwartier me ook naar het orgel begeef, zit een aantal toehoorders in de kerk. Ik verzorg voor Guus de registratie, zodat we een zo goed mogelijk product aan de toehoorders voorschotelen. Na nog even met de organist over de problematische temperatuurbeheersing in de kerk te hebben gesproken, is ons half uur al weer om en betreedt de volgende amateur-organist het orgel. Deze komt helemaal uit Rijssen en is familie van de bekende organist Dick Sanderman. We nemen nog wat foto's van het orgel en van het fraaie kerkinterieur en nemen daarna afscheid van mevrouw Patrouille. 0 ja hoor, als het aan haar ligt doen ze volgend jaar in Holwerd zonder meer weer mee! We laten nog wat Friese orgelagenda's achter en vertrekken dan naar onze volgende bestemming. Als we de weg Holwerd - Leeuwarden verlaten en naar het nietige Westernijkerk afslaan, is bij het kerkje een fiets die tegen de kerkmuur staat, het enige teken van leven. Dat moet de fiets van de organist zijn.

We gaan naar binnen en komen in een heel andere sfeer dan in Holwerd terecht. Hier treffen we een kleine, verstilde dorpskerk aan. De verstilde sfeer wordt benadrukt door het kille klimaat in de onverwarmde kerk en de kale inrichting. Dat hier niet elke week een dienst wordt gehouden, is goed te merken. Tijdens de winter wordt de kerk zelfs helemaal niet gebruikt. Maar de kerk heeft wel een interessant orgel: het is namelijk opus 1 van de firma Bakker & Timmenga en verkeert nog in de originele staat. Dat de kerk geen verwarming heeft, draagt bij aan een goede conditie van het orgel. Als Guus een paar vertrouwd klinkende stukjes gespeeld heeft, wijst de plaatselijke organist erop, dat nog handmatig wind gemaakt kan worden. Dat laat Guus niet aan zich voorbij gaan: terwijl de plaatselijke organist achter het klavier zit, zorgt hij voor voldoende wind. Ik leg het nostalgische tafereel vast op de foto. Even later merken we, dat nog iemand de kerk heeft betreden. Dat blijkt de amateur-organist te zijn, die na ons gepland staat. We hebben nu een uur lunchpauze. Het is even dubben, waar het leuk zal zijn om de lunch te gebruiken. Guus moet de couleur locale proeven, vind ik. We gaan naar Hallum, naar De Viersprong, is mijn voorstel. Inderdaad een prachtig, authentiek café-restaurant. Alleen jammer, dat er geen plaatselijke gasten zijn.
Na een kop soep, een broodje en een koffie te hebben genuttigd, vertrekken we naar Rinsumageest. We nemen de route langs Ferwerd, Hogebeintum en Birdaard. Het is de eerste keer in zijn leven, dat de gepensioneerde leraar aardrijkskunde de hoogste terp van ons land in levende lijve kan aanschouwen.
Even na half twee arriveren we in Rinsumageest, waar dit weekend kennelijk het dorpsfeest wordt gevierd. Bij de kerk aangekomen, horen we het orgel. De aanwezige organist verwacht ons kennelijk al, hetgeen betekent dat ook hier organisatorisch alles goed verloopt. Goed om te ervaren.
Als we ons achter het orgel hebben geïnstalleerd en de plaatselijke organist zich even terugtrekt om een hapje te kunnen eten, ontdekken we hoe prachtig ingetogen dit orgel kan klinken. Vooral de registercombinatie violon, viola di gamba en salicet op het bovenklavier klinkt werkelijk prachtig. Voor we er erg in hebben, moeten we al weer vertrekken. Op naar Ferwerd. Aldaar weer een prachtige kerk met een prachtig dorpsgezicht als entree. Blijkbaar is daar al enige jaren een restauratie van de kerk aan de gang, maar veel aandacht kunnen we aan het informatiemateriaal daarover in het koor van de kerk niet schenken. want we gaan zo gauw mogelijk naar het imposante drieklaviersorgel, het enige drieklaviersorgel op onze orgeltocht en met zijn 33 stemmen tevens het grootste. Hoewel het orgel 'van Roomse makelij’ kan worden genoemd en ook het uiterlijk die uitstraling heeft, klinkt het toch niet zo romantisch als verwacht. Niettemin vallen met 33 stemmen heel wat klankkleuren te mengen en is ook hier onze speeltijd zo voorbij. Voor we naar ons laatste orgel van vanmiddag vertrekken, praten we nog even met de koster. Wat volgend jaar (1999) betreft is hij stellig: Dan doen we zeker weer mee'.
Dan vertrekken we naar Blija. Hier treffen we een jonge enthousiaste organist op het orgel aan. Het is een telg van de orgelfamilie Reitsma uit Holwerd, die aan het Stichtse conservatorium orgel blijkt te studeren. Tegen zoveel muzikaliteit en vaardigheid kunnen wij amateurs natuurlijk niet op. Als we een kwartiertje gespeeld en geregistreerd hebben, vragen we daarom onze gastheer of hij nog een stukje voor ons wil spelen. Hij zet Bach op de lessenaar en speelt de zogenoemde 'Brandweerfuga'. Guus praat tot slot nog wat met hem na over de evensongs in de Janskerk van Utrecht. Die evensongs worden verzorgd door het koor Schola Davidica en de organist, tevens 'huiscomponist' is Gert Oost. We drinken in de consistoriekamer nog een kopje koffie en dan is onze orgeltocht afgelopen.
We rijden naar Dokkum, waar we bij café-restaurant Van der Meer een zwakalcoholische consumptie nemen en daarna een korte wandeling door het oude stadje maken. Onderwijl overleg ik bij mezelf wat we met 'de inwendige mens' zullen doen, want die moet ook goed verzorgd worden. Na zo'n 'cultureel verantwoorde' middag met prachtige kerken, prachtige orgels en dito muziek, moeten we in stijl afsluiten, vind ik. Daarom kiezen we voor een diner in De Klinze, in het mooie Friese dorpje Aldtsjerk. Voldaan keren we 's avonds terug naar Tytsjerk.

Dat niet alleen wij, maar ook anderen hebben genoten van de speeldag, blijkt uit twee verschillende reacties die ik spoedig daarop ontving. Beide reacties geef ik hier weer. De eerste reactie is van de heer Bloemhof, die in Sint-Jacobiparochie meewerkte om deze dag in de Groate Kerk tot een succes te maken. Hij schrijft:
'We doen in 1999 graag weer mee. We hebben dit jaar de zondag, volgend op de speeldag, de kerk ook opengesteld. Een paar plaatselijke organisten hebben die middag het orgel enkele keren bespeeld. In de kerk was beide dagen een schilderijenexpositie van amateur-schilders uit de omgeving. Tevens was de kerk versierd met bloemen. We hadden een gastenboek neergelegd, waar de bezoekers hun naam in konden schrijven, terwijl er ook ruimte voor opmerkingen was. We schatten dat we deze twee dagen ongeveer 300 mensen de kerk hebben binnengehaald'.
Van de heer Versloot uit Ede ontving onze stichting de volgende brief:
'De Stichting Organum Frisicum wil ik hierbij van harte bedanken voor de organisatie van de open speeldag op 5 september j.l. Om te beginnen is het al fantastisch dat de mogelijkheid bestaat om op deze wijze met verschillende orgels kennis te maken. Bovendien was de organisatie prima verzorgd, het klopte allemaal, de wensen konden worden gehonoreerd, er waren gastheren/vrouwen in de kerken, ze waren hartelijk en op vele plaatsen stond er ook koffie klaar. Kortom, ik heb samen met de fluitist Paul van Schaik, die ik had meegenomen, een heerlijke muzikale dag beleefd.
Uit eigen ervaring realiseer ik mij hoeveel werk er allemaal aan zo'n organisatie vastzit en heb daarom des te meer bewondering voor de aanpak en de uitvoering. Ik hoop in de toekomst weer mee te kunnen doen.'

Alle plaatselijke medewerk(st)ers die aan het welslagen van deze dag hebben meegewerkt: namens het bestuur van de Stichting Organum Frisicum hartelijk bedankt!!

JSJ


stuur link via whatsapp stuur link via mail kopieer link naar clipboard